«بررسي ويژگي هاي رواني دانش آموزان مشكل دار و چگونگي برخورد معلم با آنان»
پژوهشي در شناسايي انواع دانش آموزان
«بررسي ويژگي هاي رواني دانش آموزان مشكل دار و چگونگي برخورد معلم با آنان»
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
تحقيق از : سعيد رسا
__________________________________________________________________
مقدمه :
اساس وجودي همه ي موجودات عالم بر تحول و تغيير نهاده شده است . انسان نيز در تمام دوران زندگي خود دست خوش تغييرات مداوم است و دوره ي كودكي از مهمترين اين دوران به شمار مي رود .
تمامي روانشناسان و صاحب نظران در اين مورد توافق دارند كه دوره ي كودكي در تعيين و شكل يافتن رفتار ، رشد شخصيت و منش آينده ي كودك داراي اهميت بسزايي است . اين دوره را بين سنين شش تا يازده سالگي مي دانند كه سنين حضور كودك در دبستان است . با وجود آنكه مدرسه نيز قسمتي از جامعه و از عوامل تاثير گذار بر رشد رواني كودكان محسوب
مي گردد ، اما در شرايطي نقش آن از خانواده مهمتر و آشكار تر مي نمايد . مدرسه به عنوان مهمترين مركز پرورش كودكان و در آن معلم به عنوان تنها فردي كه مي توان نفوذي همچون والدين براي او قائل شد . در اين دوره بر اثر حضور والدين
معلم و اطرافيان رفتارهاي رواني و اجتماعي كودكان شكل مي گيرد و اركان و پايه هاي اصلي شخصيت انسان بالغ تكوّن
مي يابد . بدون شك آنچه در دوره ي كودكي براي انسان رخ مي دهد نتايج و حاصل آن در بزرگسالي به دست خواهد آمد .
به طوري كه گزل مي گويد : « كودك در پنج سالگي نسخه ي كوچك شخص جواني است كه بعداً خواهد شد . »
يا در جايي ديگر ماري مونتسوري گفته است : « كودك پدر آدم بزرگسال است . كودكان بر اساس نوع رفتاري كه ما با آنها مي كنيم ، مي آموزند كه هستند و چه ويژگي هايي دارند . »
بر اين اساس انگيزه ي اين پژوهش حاصل گشت تا با مطالعه و بررسي ويژگي ها و علائم رفتاري انواعي از دانش آموزان و نحوه ي برخورد معلم با اين قبيل كودكان در مدارس ، به شناخت و آگاهي معلمان ارجمند و زحمتكش كمك نموده ، گام مثبتي در اين باره برداشته شود .
در اين پژوهش به بررسي ويژگي ها و چگونگي برخورد معلم با ده نوع دانش آموزان مختلف پرداخته ايم.اميد است موجب خوشنودي خداوند و رضايت همكاران گشته ، مورد استفاده قرار گيرد .
سعيد رسا - اردیبهشت 1389
شناسايي انواع دانش آموزان
«بررسي ويژگي هاي رواني دانش آموزان مشكل دار و چگونگي برخورد معلم با آنان»
1 – دانش آموز خجالتي
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – با صداي آرامي صحبت مي كند .
2 – بيشتر اوقات ساكت و آرام مي نشيند .
3 – در مقابل مشكلات عقب نشيني مي كند .
4 – صحبت كردن برايش مشكل است .
5 – زياد عرق مي كند .
6 – تصميم گيري برايش دشوار است .
7 – از روبه رويي با بزرگسالان هراسان است .
8 – براي اثبات عقيده اش پافشاري نمي كند .
9 – دوستان كمي دارد .
10 – گوشه گير است و معمولاً آخر كلاس مي نشيند .
ب) نحوه ي برخورد معلم :
1 – او را مورد توجه قرار دهيد .
2 –كودك و رفتار مناسبش را تشويق كنيد .
3 – مهارتهايش را افزايش دهيد .
4 – اگر داوطلب كاري شد ، آناً كار را به او محول كنيد .
5 – از او درخواست مشاركت در كارها كنيد .
6 – براي هر موفقيت او را تشويق كنيد .
7 – زمينه ي صحبت و اظهار نظر را براي او فراهم كنيد .
8 – هيچ گاه او را وادار به انجام كاري نكنيد .
9 - ...
2 – دانش آموز شلوغ
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – به چيزي معتقد نيست .
2 – بي اجازه صحبت مي كند .
3 – غير قابل تحمل و جاه طلب است .
4 – دوستان زيادي دارد .
5 – براي هر سؤالي ، جوابي دارد چه درست و چه غلط .
6 – دوست دارد مركز توجه قرار گيرد .
7 – پرخاشگر و عصباني است .
8 – به ديگران اجازه نمي دهد حرفشان تمام شود و صحبت مي كند .
ب ) علل پيدايش :
1 – ممكن است مورد توجه و محبت والدين قرار نگرفته باشد .
2 – والدين در خانواده بين كودكانشان تبعيض قائل مي شدند .
3 – ممكن است والدينش نيز افراد شلوغي بوده باشند .
4 – دائماً تحت فشار قرار گرفته بوده .
5 – رفتارش كنترل نمي شده است .
ج ) نحوه ي برخورد معلم :
1 – مهارتهاي اجتماعي به او آموخته شود .
2 – با اوليا اش مصاحبه و گفتگو كنيد .
3 – وادار شود خارج از نوبت كاري را انجام ندهد .
4 – به او مسؤليت بدهيد .
5 – او را تنبيه نكنيد .
6 – مهارت مطالعه در او تقويت شود .
7 – از تهديد و تهمت به او خود داري شود .
8 - ...
3 – دانش آموز ترسو
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – مضطرب و نگران است .
2 – ناگهان هراسان و مايوس مي شود .
3 – براي انجام كار ثباتي نشان نمي دهد .
4 – به مسائل اخلاقي توجه زيادي دارد .
5 – كودك ساكت و آرامي است .
6 – هيچ گاه ريسك نمي كند .
7 – محتاط و محافظه كار است .
ب) نحوه ي برخورد معلم :
1 – به او توجهي بي ريا و صميمانه اي معطوف كنيد .
2 – كارهايي كه علاقه دارد انجام دهد به او محول كنيد .
3 – كودك را به نوشتن و صحبت كردن در مورد ترس هايش تشويق كنيد .
4 – به هنگام ترس ، او را مورد حمايت قرار دهيد .
5 – به او اعتماد به نفس بدهيد .
6 – كارهايي به او محول شود كه توانايي انجامش را داشته باشد .
7 - ...
4 – دانش آموز تنبل
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – از انجام تكاليف خود داري مي كند .
2 – كارهايش را اكثراً نا تمام رها مي سازد .
3 – منتظر ديگران مي ماند و تلاشي براي حلّ مشكلاتش نمي كند .
4 – بي توجه و بي دقت است .
5 – براي عدم انجام كارهايش بهانه هاي متعددي پيدا مي كند .
6 – به ندرت براي انجام كاري داوطلب مي شود .
7 – قدرت تمركز حواس ندارد .
ب) نحوه ي برخورد معلم :
1 – با والدينش صحبت كنيد .
2 – براي رفتار مناسبش او را تشويق كنيد .
3 – كارهايي به او محول شود كه درخور تواناييش باشد .
4 – انجام و تكميل كار و فعاليت هاي او پيگيري شوند .
5 – او را جريمه درسي نكنيد .
6 – از او بخواهيد هر كاري را در زمان تعيين شده انجام دهد .
7 - ...
5 – دانش آموز بي دقت
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – اغلب لوازم مدرسه اش را گم مي كند .
2- تكاليفش نامنظم و نا مرتب است .
3 – به لباس پوشيدن و وضع ظاهريش اهميت نمي دهد .
4 – براي خودش مشكلاتي به وجود مي آورد .
5 – اغلب دير به مدرسه مي آيد .
6 – بد خط مي نويسد .
(در دوره ي ابتدايي اغلب دانش آموزان بي دقتي مي كنند . كه صبر و حوصله ي آموزگاران را مي طلبد . )
ب ) نحوه برخورد معلم :
1 – تكاليف نا مرتب و سَر سَري از او پذيرفته نشود .
2 – قوانين كلاس و مدرسه با او در ميان گذاشته شود .
3 – ضوابط مشخص و معين براي او در كلاس قرار دهيد .
4 – وقتي در حالت عصبانيت است او را به حال خودش رها كنيد .
5 – به او مسؤليت بدهيد .
6 - ...
6 – دانش آموز دزد
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – اشيا ديگران را بر مي دارد و پنهان مي كند .
2 – چيز هايي را مي دزدد كه حتي به آنها احتياجي ندارد .
3 – دزدي و عمل خلاف خود را انكار مي كند .
4 – در امتحانات تقلب مي كند .
5 – به حقوق ديگران احترامي نمي گذارد .
6 – دوست دارد ديگران كارها را برايش انجام دهند .
7 – دروغ مي گويد .
ب ) علل پيدايش :
1 – در خانواده احساس امنيت و اعتماد وجود نداشته است .
2 – از توجه و محبت كافي برخوردار نشده است .
3 – والدين و اطرافيان نسبت به او رفتار خشني داشته اند .
4 – در خانواده ي فقيري بزرگ و تربيت شده كه در آن به اندازه ي كافي وسايل و امكانات وجود نداشته است .
5 – والدين نادرست و دزد بوده اند .
6 – كنترل و نظارت كافي در رفتار كودك به عمل نيامده است .
ج ) نحوه ي برخورد معلم :
1 – كودك در كلاس در معرض ديد معلم قرار گيرد .
2 – داستانهاي آموزنده از كار زشت دزدي در كلاس بيان كنيد .
3 – وسايل و ابزاري كه كودك را وسوسه مي كند از دسترسش دور نگه داريد .
4 – مشكل او را آشكار نسازيد .
5 – هنگام صحبت با او از كلمات «دزدي» و «دروغگويي» استفاده نكنيد .
6 - ...
7 – دانش آموز پرخاشگر
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – ايجاد مزاحمت مي كند و حالت دفاعي به خود مي گيرد .
2 – ديگران را سرزنش مي كند .
3 – با دانش آموزان ديگر به جنگ و ستيز مي پردازد .
4 – نظم كلاس و مدرسه را برهم مي زند .
5 – از معلم و مدرسه خاطره ي خوشي ندارد .
6 – از رابطه اش با ديگران رضايت ندارد .
7 – به دزدي و دروغگويي دست مي زند .
8 – پر توقع با آمده است .
ب ) نحوه ي برخورد معلم :
1 – او را هميشه به انجام كاري سرگرم كنيد .
2 – به انجام فعاليت هاي ورزشي تشويق گردد .
3 – با او جر و بحث نكنيد .
4 – به او مسؤليت بدهيد .
5 – با والدينش در حضور خودش صحبت كنيد .
6 – با او رابطه اي دوستانه برقرار كنيد .
7 – در گروه او را به عنوان رهبر تعيين كنيد .
8 - ...
8 – دانش آموز كند آموز
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – دامنه ي توجهش محدود است و به زودي پريشان خاطر مي شود .
2 – مسائل ياد گرفته شده را نمي تواند تعميم دهد .
3 – وضع جسمي نا متعادلي دارد .
4 – مشكلات عاطفي دارد و احساس نا امني مي كند .
5 – پيشرفت تحصيلي او از ميانگين كلاس پايين تر است .
6 – گوشه گير است و در بحث هاي گروهي شركت نمي كند .
ب ) نحوه ي برخورد معلم :
1 – كارها و فعاليت هاي مناسب به كودك محول شود .
2 – موقعيتي فراهم كنيد كه او احساس موفقيت و پيروزي نمايد .
3 – دانش آموزي قوي تر در انجام تكاليف مدرسه به او كمك كند .
4 – او را به شركت در فعاليت هاي مكمل و فوق برنامه تشويق و ترغيب كنيد .
5 – او را به مشاوره بفرستيد .
6 – تكاليف كم ولي مناسب براي او در نظر بگيريد .
7 – از او در حد تواناييش انتظار پيشرفت داشته باشيد .
8 – براي كنديش او را سرزنش و ملامت نكنيد .
9 – دانش آموز ناسازگار
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – در گروه به ندرت حضور مي يابد .
2 – از مدرسه و كار هاي مربوط به آن خوشش نمي آيد .
3 – به درس و تحصيل بي علاقه و بي توجه است .
4 – حسود است و خود را انسان موفقي نمي داند .
5 – در جايي ساكت و آرام نمي نشيند .
6 – به خود مي بالد و مغرور است .
7 – در ارتباط با هم بازي هايش مشكلاتي دارد .
ب ) نحوه ي برخورد معلم :
1 – علت ناسازگاري او را معين كنيد .
2 – او را تشويق كنيد تا همبستگي ها و دوستي هاي خود را گسترش دهد .
3 – او را به بازي و فعاليت هاي گروهي تشويق كنيد .
4 – به او كمك كنيد تا رفتارش را ارزيابي كند .
5 – به او در گروه فرصت رهبري داده شود .
6 – او را به مشاوره بفرستيد .
7 – به او كمك كنيد تا بتواند با خانواده و همسالانش ارتباط برقرار كند .
8 -...
10 – دانش آموز گوشه گير
الف ) نشانه ها و ويژگي ها :
1 – اغلب عبوس ، غمگين و نگران است .
2 – سؤالات ديگران را نا ديده مي انگارد .
3 – عقايد و نظرات خود را ارزنده نمي داند .
4 – به راحتي نمي تواند منظورش را بيان كند .
5 – بيشتر اوقات در رؤيا زندگي مي كند .
6 – زود نا اميد و مايوس مي شود .
7 – با بزرگترها كمتر ارتباط برقرار مي كند .
8 - شكست هايش بي شمار و موفقيت هايش اندك است .
ب ) نحوه ي برخورد معلم :
1 – او را مورد دوستي و محبت قرار دهيد .
2 – در كارهاي گروهي او را شر كت دهيد .
3 – با او جر و بحث نكنيد .
4 – موقعيت هايي فراهم آوريد كه بيشتر در جمع قرار گيرد .
5 – در ورزش هاي گروهي حتماً او را شركت دهيد .
6 – او را به مشاوره و روان پزشك راهنمايي كنيد .
7 – به او کمک نمایید تا بتواند با خانواده و همسالانش ارتباط برقرار کند .
پيشنهاد ها و توصيه هايي ديگر :
1 – براي احساس تمامي دانش آموزان ارزش و احترام قائل باشيد .
2 – هيچگاه دانش آموز را طرد نكنيد و همواره او را مورد توجه و محبت قرار دهيد .
3 – در حضور ديگران از دانش آموز انتقاد نكنيد .
4 – حتي الامكان از تنبيه به انواع مختلف خودداري كنيد .
5 – عجولانه و زود به قضاوت در مورد بچه ها اقدام نكنيد .
6 – بايد به دانش آموز به طور دقيق گوش فرا داده شود .
7 – با دانش آموزان به آهستگي صحبت كنيد ، بر سر بچه ها فرياد نزنيد .
8 – بر اعمال و رفتار آنها تاكيد كنيد .
9 – محيط كلاس را براي آنها جالب توجه و دليذير گردانيد .
10 – تشويق مناسب و به جا را هميشه مدّ نظر قرار دهيد .
والسلام
سعيد رسا
منابع و مآخذ :
· 1 – دبس , موریس (1370) مراحل تربیت ، ترجمه علی محمد کاردان , دانشگاه تهران .
· 2 – رشید پور ، مجید (1368) چگونه می توان تربیت کرد ، انجمن اولیاء و مربیان تهران .
· 3 – سیاسی ، علی اکبر (1370) نظریه های شخصیت ، تهران , دانشگاه تهران .
· 4 – شفیع آبادی ، عبدالله (1368) فنون تربیت کودک , تهران , چهر
· 5 – عطاران ، محمد (1371) آراء مربیان بزرگ مسلمان در باره ی تربیت کودک ، تهران ، انتشارات مدرسه .
· 6 – قائمی ، علی (1363) تربیت و بازسازی کودکان ، تهران ، شفق .
· 7 – مک نیف ، جین و لوماکس ، پاملا و وایتهد ، جک (1382) اقدام پژوهی ، ترجمه محمد رضا آهنچیان ، تهران ، انتشارات مدرسه .
Edit and Type By M8SPY